Een duurzame loopbaan gaat niet alleen over inzetbaarheid of succes, maar over de vraag of iemand gedurende de levensloop werk kan blijven doen dat samengaat met gezondheid, geluk en productiviteit. Tegelijkertijd zijn duurzame loopbanen niet volledig maakbaar. Dat stelt Jos Akkermans, hoogleraar Duurzame Loopbanen aan de Vrije Universiteit Amsterdam, in een recent artikel in Tijdschrift voor HRM.
Akkermans plaatst daarmee vraagtekens bij het idee dat mensen hun loopbaan vooral zelf kunnen en moeten vormgeven. Loopbanen ontstaan uit een samenspel van persoonlijke keuzes, mogelijkheden en omstandigheden. Een reorganisatie, ziekte, ontslag, een onverwachte kans of maatschappelijke ontwikkelingen zoals technologische veranderingen kunnen een loopbaan een andere richting geven. Zulke onverwachte gebeurtenissen worden in het loopbaanonderzoek aangeduid als career shocks.
Voor loopbaanprofessionals is vooral de vraag interessant hoeveel ruimte iemand daadwerkelijk heeft om regie te voeren. Niet iedereen beschikt over dezelfde hulpbronnen en mogelijkheden. Mensen met financiële zekerheid, een sterk netwerk, een goede gezondheid of veel opleiding hebben doorgaans meer ruimte om vooruit te kijken en actief loopbaankeuzes te maken dan mensen die onder grotere druk staan. Akkermans spreekt daarom van een ongelijke maakbaarheid van duurzame loopbanen. Juist groepen die in onderzoek en beleid minder aandacht krijgen, verdienen volgens hem meer aandacht.
Dat vraagt ook om een andere blik op loopbaanbegeleiding. Zelfregie en proactiviteit blijven belangrijke hulpbronnen, maar ze zijn geen universele oplossing. De vraag ‘Wat wil je en wat ga je daarvoor doen?’ kan worden aangevuld met vragen als: Welke ruimte heb je om te kiezen? Welke omstandigheden beïnvloeden je mogelijkheden? Over welke hulpbronnen beschik je en welke ontbreken? Ook aandacht voor de omgeving waarin iemand werkt en leeft hoort daarbij.
Een duurzame loopbaan betekent daarmee niet dat iemand een vooraf uitgestippeld carrièrepad succesvol volgt. Het gaat eerder om het vermogen om zich gedurende de loopbaan te blijven ontwikkelen en aan te passen, terwijl gezondheid en welbevinden behouden blijven. Voor loopbaanprofessionals betekent dit dat begeleiding niet alleen gericht is op het vergroten van individuele mogelijkheden, maar ook op het herkennen van grenzen, kansen en onverwachte wendingen.
Referentie
Akkermans, J. (2026). Iedereen een duurzame loopbaan? Implicaties voor HRM in een veranderende arbeidsmarkt. Tijdschrift voor HRM, 29(1), 78–103. https://doi.org/10.5117/THRM2026.1.004.AKKE